Američki analitičar Harlan Ullman objavio je autorski tekst pod naslovom “Počinje izgledati kao Sarajevo u ljeto 1914.”, u kojem upozorava da se svijet nalazi u opasnoj geopolitičkoj situaciji koja ga podsjeća na događaje iz juna 1914. godine u Sarajevu.
Ullman u tekstu za The Hill navodi da se u Arapskom moru trenutno okupljaju dvije američke udarne grupe nosača aviona, što, prema njegovim riječima, značajno povećava rizik od oružanog sukoba sa Iranom. Iako se dolazak udarne grupe nosača USS Gerald Ford očekuje tek za nekoliko dana, napetosti su već na visokom nivou.
Autor ukazuje i na simboliku trenutka, podsjećajući da je za danas navečer zakazano obraćanje predsjednika Donalda Trumpa o stanju nacije, što bi, kako ocjenjuje, mogla biti “teatralna prilika” za najavu ili prijetnju akcijom protiv iranskih vlasti, ukoliko Teheran ne odustane od nuklearnog programa i represije nad vlastitim građanima.
Ullman potom pravi historijsku paralelu sa 28. junom 1914. godine, kada je u Sarajevu ubijen austrougarski nadvojvoda Franz Ferdinand zajedno sa suprugom Sophie. Atentat, koji je izvršio devetnaestogodišnji Gavrilo Princip, pokrenuo je lanac mobilizacija velikih evropskih sila i doveo do Prvog svjetskog rata.
Za razliku od tadašnjeg perioda, kada je mobilizacija bila ključni okidač sukoba, Ullman smatra da danas globalnu katastrofu može izazvati niz paralelnih kriza koje se mogu rasplamsati i zbog jedne varnice.
Posebnu pažnju posvećuje promjenama u međunarodnom sigurnosnom poretku. Navodi da administracija Donalda Trumpa sve više fokus stavlja na zapadnu hemisferu, odbranu teritorije SAD-a i suzbijanje Kine u Pacifiku, dok interes za Evropu slabi, uprkos pokušajima američkih zvaničnika da umire saveznike.
Istovremeno, Evropa je, kako piše, sve zabrinutija zbog Rusije i mogućnosti da bi predsjednik Vladimir Putin u narednih pet godina mogao krenuti vojno prema zapadu. Upozorava da Moskva, pored konvencionalne vojne moći, koristi i druge metode pritiska poput dezinformacija, propagande, špijunaže i sabotaže podmorskih komunikacijskih kablova.
U tekstu se navodi i da pojedine evropske države razmatraju jačanje vlastitih kapaciteta odvraćanja. Poljska je već govorila o razvoju vlastite nuklearne komponente, dok Francuska i Velika Britanija razmatraju mogućnost zajedničkog evropskog nuklearnog kišobrana.
Autor podsjeća i na jačanje vojne moći Kine, njeno partnerstvo sa Rusijom, kao i na ulogu Sjeverne Koreje u ratu u Ukrajini, što dodatno komplikuje globalnu sigurnosnu sliku.
Vraćajući se na Iran, Ullman postavlja pitanje “šta ako?”. Ističe da američka administracija nije jasno naznačila šta bi konkretno postigla eventualnim napadom, koliko bi sukob trajao, kakve bi bile posljedice i postoji li izlazna strategija.
Zaključuje da bi eventualni američki udar na Iran mogao predstavljati svojevrsno “Sarajevo 21. vijeka” i uvod u širi rat, te izražava nadu da unutar administracije postoje odgovori na ta ključna pitanja.
(CH)
