Na današnji dan 2016. godine, Radovan Karadžić je pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju prvostepeno osuđen na 40 godina zatvora zbog genocida, ratnih zločina i zločina protiv čovječnosti.
Presuda je bila historijski trenutak, ali i podsjetnik na gotovo trinaest godina njegovog skrivanja, jednog od najsloženijih i najkontroverznijih bjekstava u savremenoj Evropi.
Od zaštite do samostalnog skrivanja
Nakon podizanja optužnice 1995. godine, Karadžić se godinama kretao relativno slobodno na području entiteta Republike Srpske, oslanjajući se na mreže lojalnih ljudi unutar vojnih i sigurnosnih struktura. Kasnije je i sam priznao da je početkom 2000-ih godina prekinuo kontakte s tim krugovima, navodeći da nije želio dodatno kompromitirati osobe koje su mu pružale zaštitu.
Prekretnicu u njegovom načinu skrivanja predstavlja period nakon ubistva Zorana Đinđića 2003. godine. Tada, suočen s intenzivnijim sigurnosnim operacijama u Srbiji, Karadžić prelazi na potpuno samostalan način života. Kreće se noću, sam nabavlja hranu i nastoji izbjeći svaki oblik uočljivosti. Istovremeno, kako bi izbjegao sumnju, počinje se namjerno “pojavljivati” komšijama kao bezopasni starac.
Transformacija u “Dragana Dabića”
U toj fazi nastaje njegov najpoznatiji alter ego, Dragan Dabić. Fizička transformacija bila je temeljita: značajno je smršao, promijenio stil oblačenja, pustio dugu sijedu kosu i bradu, te počeo govoriti ekavicom. U javnosti se predstavljao kao stručnjak za alternativnu medicinu i zdrav način života.
Njegov novi identitet nije bio samo maska, nego pažljivo izgrađena uloga. Pohađao je kurseve, uključujući i oblasti poput parapsihologije, te počeo držati predavanja i raditi kao savjetnik u privatnim ordinacijama. Objavljivao je tekstove u časopisima i razvijao reputaciju među pristalicama alternativne medicine.
Živio je u Beogradu, u naselju Novi Beograd, gotovo neprimjetno, uprkos činjenici da je bio jedna od najtraženijih osoba na svijetu. Posebnu ironiju predstavlja podatak da je u njegovoj neposrednoj blizini živjela osoba povezana s međunarodnim policijskim strukturama koje su ga tražile.
Kretanje, mreža i metode skrivanja
Prije nego što se trajno sklonio u Srbiju, Karadžić je, prema dostupnim podacima, 1999. godine napustio Bosnu i Hercegovinu, navodno prelazeći rijeku Drinu noću, izbjegavajući nadzor. Tokom skrivanja koristio je stanove u urbanim sredinama, često u blizini banaka i pošta, kako bi otežao eventualno elektronsko praćenje.
Istovremeno, međunarodne snage i obavještajne agencije vodile su opsežnu potragu. U akcije su bili uključeni i elitni timovi poput američkog Delta Forcea i britanskog SAS-a, dok su CIA i MI6 Karadžića smatrali jednim od prioriteta. Prema pojedinim izvještajima, iskustva iz tih operacija kasnije su korištena u vojnim misijama u Afganistanu i Iraku, pa čak i u potrazi za Osamom bin Ladenom.
Metode potrage bile su raznovrsne, od praćenja porodice i nadzora komunikacija, do pretraga zabačenih područja i analiziranja neobičnih obrazaca ponašanja. U nekim slučajevima korištene su i neobične taktike zasjeda, što dodatno govori o nivou resursa uloženih u njegovo lociranje.
Pod imenom Dabić, Karadžić je godinama vodio gotovo svakodnevni život. Držao je predavanja, odlazio u lokalne kafiće i komunicirao s ljudima bez većih ograničenja, a pojedini izvještaji ukazuju da je čak putovao i izvan Srbije koristeći lažne dokumente, dodatno potvrđujući koliko je njegov bijeg bio organiziran i dugotrajan.
Hapšenje koje je okončalo iluziju
Karadžić je uhapšen u julu 2008. godine u Beogradu, nakon što su ga srbijanske sigurnosne službe identificirale i locirale. Prema rekonstrukcijama događaja, priveden je tokom kretanja u javnom prijevozu, čime je okončana višegodišnja iluzija njegovog alternativnog identiteta.
U trenutku hapšenja pokušao je negirati svoj identitet, insistirajući da je Dragan Dabić, no sigurnosne službe su već raspolagale dovoljno čvrstim dokazima.
Nakon hapšenja, izručen je Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju u Hagu, gdje mu je suđeno i gdje je osuđen za najteže zločine počinjene u Evropi nakon Drugog svjetskog rata. Presuda na 40 godina zatvora iz 2016. godine kasnije je preinačena u doživotnu robiju.
(klix.ba)
